Gözden Mizaç Tespiti (Geleneksel Tıpta)

Gözden Mizaç Tespiti (Geleneksel Tıpta)

Gözlerden mizaç tespiti, geleneksel tıbbın en ilgi çekici ve en Pratik konularından biridir.

Gözler; merkezi sinir sistemi, dolaşım sistemi ve karaciğer ile doğrudan bağlantılı oldukları için, vücudun fiziksel, ruhsal ve metabolik durumu hakkında çok değerli bilgiler verir.

Geleneksel tıpta bir hekim; gözün rengi, durumu, nemi, çekikliği ve parlaklığına bakarak vücuttaki soğukluk, sıcaklık, kuruluk ve nemlilik durumunu anlayabilir.

Aşağıda dört temel mizaca göre göz özelliklerini basit ve bilimsel bir yaklaşımla inceleyeceğiz.

Gözde Mizaç Belirtileri: Dört Mizaç Analizi

Gözden mizaç tespiti yaparken şu özelliklere dikkat edilir:

• Gözün büyüklüğü

• Nem oranı

• Şekli (çekikliği)

• Göz akının rengi

1. Balgamî Mizaç (Soğuk ve Nemli)

Balgam, suyu temsil eder. Bu mizacın baskın olması, vücutta nemin artmasına ve sıcaklığın azalmasına neden olur.

Görünüm ve Boyut:

Bu mizacta nem yüksek olduğu için göz çevresindeki dokular su tutar.

Bu nedenle gözler büyük ve genellikle şişkin (özellikle göz kapaklarında) görünür.

Nem ve Renk:

Gözler oldukça nemlidir, hatta bazen sulanır.

Göz akı parlak değildir; mat, soluk beyaz veya tebeşirimsi bir renge sahiptir.

Göz kapakları genellikle ağır görünür.

Psikolojik Yansıma:

Bu kişiler sakin, yumuşak ve bazen yorgun bir bakışa sahiptir.

Sabırlıdırlar ancak uyku hali ve tembelliğe yatkın olabilirler.

2. Safravî Mizaç (Sıcak ve Kuru)

Safra, vücutta ateşi temsil eder. Bu nedenle bu mizacın temel özellikleri sıcaklık ve kuruluktur.

Görünüm ve Boyut:

Kuruluk nedeniyle deri altındaki yağ dokusu azalır.

Bu durum gözlerin:

• küçük görünmesine

• göz altlarının çökmesine

neden olur. Ayrıca gözler çekik ve köşeli (badem şeklinde) olabilir.

Nem ve Renk:

Göz akı hafif sarımsı olabilir.

Gözlerde nem azdır ancak parlaklık oldukça yüksektir.

Psikolojik Yansıma:

Bakışları keskin, hızlı ve delici olur.

Bu kişiler enerjik ve zeki, ancak biraz çabuk sinirlenen yapıdadır.

3. Sevdavî Mizaç (Soğuk ve Kuru)

Sevda, toprağı temsil eder ve yoğun soğukluk ile kuruluğa işaret eder.

Bu mizacta dolaşım daha yavaştır.

Görünüm ve Boyut:

Kuruluk burada da baskındır.

Bu nedenle:

• Gözler küçük ve ince görünür

• Göz altı ve çevresinde belirgin çöküklük vardır

• Koyu halkalar (göz altı morlukları) çok yaygındır

Gözler genellikle çekik ve köşeli olabilir.

Nem ve Renk:

Gözler çok kurudur ve kronik kuruluğa yatkındır.

Göz akı bazen grimsi veya koyu tonlara kayabilir.

Parlaklık oldukça düşüktür.

Psikolojik Yansıma:

Bakışları derin ve düşüncelidir.

Bu kişiler fazla düşünme, kaygı ve takıntıya yatkın olabilir.

4. Demavî Mizaç (Sıcak ve Nemli)

Bu mizaca sahip kişilerde sıcaklık ve nem dengelidir ve bu durum gözlerde açıkça görülür.

Görünüm ve Boyut:

Gözler genellikle büyük, parlak ve canlıdır.

Nem yeterlidir ancak balgamî mizactaki gibi şişkinlik yoktur.

Nem ve Renk:

Göz nemi dengelidir.

Göz akı parlak beyazdır ve içinde ince kırmızı damarlar bulunması normaldir.

Psikolojik Yansıma:

Bakışları canlı, etkileyici ve duygusaldır.

Bu kişiler genellikle sosyal, cesur ve sıcakkanlıdır.

Göz Belirtilerinin Daha Derin Analizi

Genel olarak göz değişimleri iki ana faktör üzerinden değerlendirilir:

Gözün büyüklüğü ve nemi:

Bu durum vücutta nemin göstergesidir.

• Eğer nem + sıcaklık varsa → (Demavî)

gözler büyük ve çekici olur

• Eğer nem + soğukluk varsa → (Balgamî)

gözler büyük, şişkin, sulanmış ve mat olur

Gözün küçüklüğü, çekikliği ve çöküklüğü:

Bu durum kuruluğun göstergesidir.

Nem kaybı nedeniyle göz çevresi dokular azalır ve:

• gözler küçük

• daha çekik

• ve çökük görünür

Bu durum hem Safravî hem Sevdavî mizacta görülür.

Ancak Sevdavî mizacta buna ek olarak göz altı morlukları da bulunur.

Teşhiste Önemli Nokta

Mizaç teşhisi hiçbir zaman sadece tek bir organa bakılarak yapılmaz.

Gözler yalnızca bir parçadır.

Doğru teşhis için göz özellikleri mutlaka şu unsurlarla birlikte değerlendirilmelidir:

• Dil rengi

• Cilt durumu

• Saç yapısı

• Nabız

• Sindirim sistemi

• Davranış ve ruh hali

Kaynaklar

1. Bickley LS, Szilagyi PG. Bates’ Guide to Physical Examination and History Taking. 12th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2017.

2. Kumar V, Abbas AK, Aster JC. Robbins Basic Pathology. 10th ed. Philadelphia: Elsevier; 2018.

3. Kaptchuk TJ. The Web That Has No Weaver: Understanding Chinese Medicine. 2nd ed. New York: McGraw-Hill; 2000.

4. Ibn Sina (Avicenna). Al-Qanun fi al-Tibb (The Canon of Medicine). Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyah; 1999.

5. Gholizadeh F. Traditional Medicine and Temperament. Tehran: Traditional Medicine Press; 2020.

6. Aghili Alavi Shirazi MH. Kholasat Al-Hekmah (Summary of Wisdom). Qom: Esmailian Publication; 2006.