Tırnaklar Sağlığınız Hakkında Ne Söylüyor?

Farzollah Gholizadeh ve Fariba Bayrami

Göz ardı etmemeniz gereken işaretler

Hiç tırnaklarınızı kesmeden önce birkaç saniye dikkatle onlara baktınız mı?

Tırnağınızın rengi nasıl?
Düz mü, yoksa üzerinde oluklar var mı?
Sağlam mı, yoksa kolayca kırılıyor mu?
Tırnağın dibindeki beyaz ay (lunula) ne kadar görünüyor?
Tırnaklarınız hızlı mı uzuyor, yavaş mı?
Üzerlerinde daha önce olmayan bir leke, çukurcuk ya da renk değişikliği oluştu mu?

Tırnaklar yalnızca el ve ayakların güzelliğinin bir parçası değildir. Yavaş büyüyen dokulardır ve bu nedenle bazen vücudun haftalar, hatta aylar önceki durumunun izini üzerlerinde taşıyabilirler.

İbn-i Sina–Yunan tıbbında ve geleneksel tıbbın diğer ekollerinde, bedenin dış görünümünü gözlemlemek, insanın iç durumunu anlamanın önemli araçlarından biri olmuştur. Tırnakların rengi, kıvamı, şekli ve niteliği de cilt, dil, saç, göz, nabız ve diğer işaretlerle birlikte dikkate alınırdı.

Günümüz tıbbı da tırnak değişikliklerini birçok cilt hastalığında ve vücudun bazı genel bozukluklarında dikkate almaktadır.

Ancak önemli nokta şudur:

Tırnak, tek başına hastalık teşhis etmez; tırnak ipucu verir.

Teşhis sanatı, bu ipuçlarını anlamak ve onları bedenin diğer işaretleriyle birlikte değerlendirmektir.

Tırnak neden vücut hakkında bilgi verebilir?

Tırnak plağı büyük ölçüde keratinden oluşur ve tırnak matriksinden (tırnak kökünden) büyür.

Tırnağın normal büyümesi birçok etkene bağlıdır; bunlar arasında:

• Yeterli ve dengeli beslenme
• Kan dolaşımı
• Oksijenlenme
• Tırnak çevresindeki dokuların sağlığı
• Vücudun genel durumu
• Yaş
• Hormonlar
• Hastalıklar
• İlaçlar
• Çevresel ve kimyasal etkenler

Bu nedenle vücudun koşullarındaki değişiklikler bazen tırnağın renginde, büyüme hızında, kalınlığında, sağlamlığında ya da şeklinde kendini gösterebilir.

Tırnak, kesin ve sayısal bir sonuç veren bir kan tahlili gibi değildir; daha çok vücuttaki bazı değişiklikleri zaman içinde üzerinde bırakan, yavaş işleyen bir kayıt defterine benzer.

Sağlıklı tırnak genellikle nasıldır?

Sağlıklı tırnak genellikle nispeten düz bir yüzeye, uygun bir kıvama ve cildin ve tırnak yatağının doğal rengiyle uyumlu bir renge sahiptir.

Aşırı kırılgan olmamalı, sürekli katman katman soyulmamalı ya da sebepsiz yere yatağından ayrılmamalıdır.

Elbette tırnağın şekli, kalınlığı ve hatta ayın (lunula) ne kadar göründüğü kişiden kişiye farklılık gösterir.

Bu nedenle işaret bilgisinde çok önemli bir ilke vardır:

Kişinin kendi normal hâline göre meydana gelen değişiklik, çoğu zaman onun tırnaklarını başkalarınınkiyle karşılaştırmaktan daha önemlidir.

Bir kişinin yıllardır belirli bir şekle sahip tırnakları varsa, bu özellik mutlaka hastalık işareti değildir. Ancak aynı tırnak birkaç ay içinde belirgin şekilde değişirse, konu daha ayrıntılı incelenmeye değer hâle gelir.

Tırnağın bize gösterdiği ilk şey: Renk

Tırnak gözleminin ilk adımlarından biri rengini incelemektir.

Tırnak; eskisinden daha beyaz, soluk, sarı, mavi ya da mor görünebilir, koyulaşabilir veya üzerinde renkli çizgiler ve lekeler belirebilir.

Bu değişikliklerin her birinin birçok nedeni olabilir.

Örneğin tırnak yatağının belirgin şekilde soluklaşması, diğer belirtilerle birlikte bazen dikkatimizi kanın durumuna çekebilir.

Tırnağın sararmasının, boya ve dış maddelerden mantar enfeksiyonuna ve bazı hastalıklara kadar farklı nedenleri olabilir.

Tırnakların olağandışı şekilde mavi ya da mor renk alması, dikkati oksijenlenmeye ve kan dolaşımına yöneltebilir.

Ancak bu renklerin hiçbiri tek başına kesin teşhis değildir.

Renk, sorgulamanın başlangıcıdır; teşhisin sonu değil.

Beyaz lekeler: Her zaman kalsiyum eksikliği değildir

En yaygın inanışlardan biri, tırnaktaki her beyaz lekenin kalsiyum eksikliği anlamına geldiğidir.

Bu yorum aşırı basitleştirilmiştir.

Beyaz lekeler, tırnağın oluştuğu bölgeye gelen küçük darbeler sonucunda ortaya çıkabilir ve başka nedenleri de olabilir.

Lekenin türü, sayısı, yeri, tekrarlaması, tırnaktaki başka değişikliklerle birlikte olup olmaması ve kişinin genel durumu önemlidir.

Daha kapsamlı bir değerlendirmede beslenme durumu, besinlerin emilimi ve bazı mikro besinler de incelenir; ancak yalnızca bir beyaz noktaya bakarak belirli bir maddenin eksikliği teşhis edilemez.

Kırılgan tırnaklar ne anlatır?

Tırnak kırılganlığı en sık karşılaşılan şikâyetlerden biridir.

Bazen nedeni çok basittir:

Suyla, deterjanlarla, çözücülerle, oje ve aseton gibi temizleyicilerle sık temas, sık yapılan manikür, darbe ya da kuru ortam.

Ancak kırılganlık şiddetli ve sürekliyse, daha büyük bir tabloya bakmak gerekir.

Beslenme durumu, demir ve diğer besin öğeleri, tiroit sorunları, cilt hastalıkları ve kişinin genel durumu değerlendirmede dikkate alınabilir.

Geleneksel tıp açısından da tırnağın niteliği ve sağlamlığı, diğer belirtilerle birlikte dokunun beslenme kalitesini ve vücudun nem–kuruluk durumunu değerlendirmede önem kazanır.

Tırnak olukları: Bazen bedenin tarihini kaydeden çizgiler

Özellikle yaş ilerledikçe bazı boyuna çizgilerin bulunması normal olabilir.

Ancak tüm oluklar aynı değildir.

Bazen birkaç tırnakta belirgin enine çizgiler ortaya çıkar. Bu tür değişiklikler, tırnağın normal büyümesinin bir dönem aksadığını gösterebilir.

Bu aksama ağır bir hastalık, ateş, belirgin bir fiziksel stres ya da başka durumların ardından ortaya çıkmış olabilir.

İlginçtir ki tırnak yavaş büyüdüğü için, çizginin tırnaktaki yeri bazen uzmana aksamanın yaklaşık ne zaman meydana geldiğine dair bir ipucu da verebilir.

Bu yüzden tırnak, bazen bedenin geçmişinin bir kısmını üzerinde taşır.

Tırnaktaki küçük çukurcuklar

Bazen tırnak yüzeyi, üzerinde çok sayıda minik noktanın çöktüğü bir yüzeye benzer.

Bu durum bazı cilt hastalıklarında ve iltihabi hastalıklarda görülebilir.

Önemli olan şudur: Doğru bir işaret değerlendirmesinde yalnızca çukurcuğun kendisine bakılmaz; cilt, saç, eklemler, etkilenen tırnak sayısı ve diğer belirtiler de incelenmelidir.

Tek bir belirti genellikle sınırlı bir anlam taşır.

Tırnağın şekli değiştiğinde

Bazen sorun yalnızca renk ya da kırılganlık değildir; tırnağın genel şekli değişir.

Tırnak; aşırı kubbeleşebilir, kaşık gibi çukurlaşabilir, kalınlaşabilir, yatağından ayrılabilir ya da kıvrımı eskisine göre belirgin şekilde değişebilir.

Bu değişiklikler özellikle şu durumlarda daha fazla önem taşır:

Yeni ortaya çıkmışlarsa, aynı anda birden fazla tırnağı etkiliyorlarsa ya da başka genel belirtilerle birlikteyseler.

Tırnak şeklindeki bazı değişiklikler uygulayıcının dikkatini kanın, akciğerlerin, kalbin, tiroidin, beslenmenin durumuna ya da cilt hastalıklarına çekebilir.

Ancak tam da bu noktada basit gözlem yerini örüntülerin yorumlanmasına bırakmalıdır.

Tırnak ve kansızlık

Tırnaktaki bazı değişiklikler, diğer işaretlerle birlikte bizi demir ve kan durumunu incelemeye yönlendirebilir.

Örneğin tırnaktaki şekil değişikliğine ya da kırılganlığa solukluk, yorgunluk, halsizlik, baş dönmesi, çarpıntı ya da efor kapasitesinde azalma eşlik ediyorsa, kansızlığın araştırılması daha fazla önem kazanır.

Önemli olan şudur: Kansızlık tırnağa bakarak teşhis edilmez; tırnak yalnızca ipuçlarından biri olabilir.

Tırnak ve tiroit

Tiroit bozuklukları da cilt, saç ve tırnakları etkileyebilir.

Büyüme hızında değişiklik, kırılganlık, tırnak niteliğinde değişiklik ya da tırnağın yatağından ayrılması bazı durumlarda tiroit bozukluklarıyla birlikte görülebilir.

Tırnak değişiklikleri; kilo, soğuğa ya da sıcağa dayanıklılık, kalp atışı, enerji, terleme, cilt ve saçtaki değişikliklerle aynı dönemde ortaya çıkmışsa, incelenmeleri daha da değer kazanır.

Yine aynı ilke tekrarlanır:

Tırnak, bedenden ayrı değil, bedenle birlikte okunmalıdır.

Tırnak ve diyabet

Diyabetli bireylerde birçok etken tırnakları ve çevresindeki dokuyu etkileyebilir.

Çevresel (periferik) kan dolaşımındaki değişiklikler, bazı enfeksiyonlara yatkınlığın artması ve doku onarımındaki bozulma, tırnak bakımının —özellikle ayak tırnağı bakımının— önemini artıran etkenler arasındadır.

Diyabetli bir kişide tırnakta renk değişikliği, kalınlaşma, mantar enfeksiyonu ya da tırnak çevresinde hasar daha dikkatli incelenmelidir.

Tırnak, karaciğer ve böbrek

Bazı sistemik hastalıklar da tırnağın görünümünde değişikliklere yol açabilir.

Bazı karaciğer ve böbrek hastalıklarında belirli renk ya da görünüm değişikliği örüntüleri bildirilmiştir.

Ancak bu işaretler; cilt ve gözde renk değişikliği, ödem, kaşıntı, idrarda değişiklik, genel halsizlik ya da başka belirtilerle birlikte olduğunda gerçek değer kazanır.

Dolayısıyla farklı renkte bir tırnak görmek asla karaciğer ya da böbrek hastalığı teşhisi anlamına gelmez.

Tırnak, kalp ve akciğer

Tırnak rengi ve şeklindeki bazı önemli değişiklikler dikkati oksijenlenmeye, kalbe ve akciğerlere çekebilir.

Örneğin tırnak yatağının yeni başlayan mavi ya da mor renk alması veya parmak uçlarının ve tırnakların şeklinin belirgin ve yavaş yavaş değişmesi, yalnızca mizaçla açıklanabilecek bir durum değildir.

Özellikle nefes darlığı, halsizlik ya da efor kapasitesinde azalmayla birlikteyse tıbbi değerlendirme önemlidir.

Tırnak, sindirim sistemi ve besin emilimi

İbn-i Sina–Yunan tıbbının önemli ilkelerinden biri, vücut dokularının niteliğinin büyük ölçüde sindirimin ve beslenmenin niteliğine bağlı olduğudur.

Tırnak da bu kuralın dışında değildir.

Sindirim sistemi besinleri gereği gibi sindirip emilemezse, zamanla cilt, saç ve tırnak da bundan etkilenebilir.

Günümüz tıbbında da bazı sindirim bozuklukları ve emilim sorunları; demir, çinko, vitaminler ya da diğer besin öğelerinin eksikliğiyle birlikte görülebilir ve dolaylı olarak tırnağı etkileyebilir.

Bu nedenle tırnaktaki değişikliğin nedenini anlamak için bazen soruyu tırnağın ötesine taşımak gerekir:

Sindirim nasıl?
İştah nasıl?
Bağırsakların durumu nasıl?
Kilo kaybı ya da emilim bozukluğu belirtileri var mı?

Tırnağın büyüme hızı da bir işarettir

Tırnaklar belirli bir hızla büyür; ancak bu hız herkeste aynı değildir.

Yaş, mevsim, beslenme durumu, genel sağlık, hastalıklar ve daha birçok etken bu hızı etkiler.

Bu nedenle tırnak büyümesinin yavaşlaması ya da belirgin şekilde değişmesi, özellikle vücuttaki başka değişikliklerle birlikteyse, daha büyük bir tablonun parçası olabilir.

Bazen önemli olan büyümenin “yavaş ya da hızlı” olması değil, kişinin kendi tırnaklarının olağan büyüme hızına göre meydana gelen değişikliktir.

Tırnağın dibindeki beyaz ay ne anlatır?

Bazı tırnakların dibinde bulunan, lunula ya da tırnak ayı denilen hilal biçimindeki açık renkli bölüm, tırnak yapısının doğal bir parçasıdır.

Büyüklüğü ve ne kadar göründüğü kişiden kişiye, hatta aynı kişinin parmakları arasında bile farklılık gösterir.

Dolayısıyla ayın küçük ya da büyük olması tek başına hastalık teşhisinde kullanılmamalıdır.

Ancak geleneksel işaret bilgisinde ay, tırnak yatağının rengi, büyüme niteliği ve tırnağın diğer özellikleri birlikte gözlemlenir.

Teşhis değeri, birbiriyle uyumlu birkaç değişiklik aynı anda bulunduğunda artar.

Mizaç, tırnağın niteliğinde de aranabilir mi?

İbn-i Sina–Yunan tıbbında mizaç teşhisi hiçbir zaman tek bir organa dayanmaz.

Bununla birlikte tırnağın niteliği belirtiler bütününün bir parçası olabilir.

Genel olarak daha fazla kuruluk, kırılganlık ve pürüzlülük, diğer işaretlerle birlikte vücutta kuruluğun arttığına işaret edebilir.

Buna karşılık dokunun niteliği, büyüme, renk ve tırnak yatağının durumu; cilt, saç, beden yapısı, vücut ısısı, uyku, sindirim, nabız ve diğer işaretlerle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle yalnızca tırnağa bakarak bir kişinin kesinlikle demevi, safravi, balgami ya da sevdavi olduğu söylenemez.

Mizaç teşhisi, bir belirtinin değil, bir örüntünün teşhisidir.

El tırnağı mı daha önemli, ayak tırnağı mı?

Her ikisi de önemlidir; ancak koşulları farklıdır.

Ayak tırnağı daha çok ayakkabı, baskı, darbe, nem ve mantar enfeksiyonundan etkilenir.

El tırnağı ise daha çok su, deterjanlar, kimyasal maddeler, manikür, oje, jel ve günlük hasarlara maruz kalır.

Dolayısıyla her tırnak değişikliğini bir iç hastalığa bağlamadan önce yerel etkenleri dışlamak gerekir.

Bir tırnak mı değişti, yoksa tüm tırnaklar mı?

Bu çok önemli bir sorudur.

Yalnızca bir tırnak değişmişse; darbe, enfeksiyon ya da hasar gibi yerel etkenler daha olası hâle gelir.

Birden fazla tırnak aynı anda benzer bir değişiklik gösteriyorsa, vücudun genel etkenlerine dikkat etmek daha fazla önem kazanır.

Bu kural mutlak değildir; ancak tırnağı doğru gözlemlemeye başlamanın en basit ilkelerinden biridir.

Yeni değişiklik, eski özellikten daha önemlidir

Diyelim ki bir kişinin çocukluğundan beri ince tırnakları var.

Bu durum, her zaman sağlam tırnaklara sahip olup son altı ayda tırnakları incelmiş ve kırılganlaşmış biriyle aynı değildir.

İşaret bilgisinde önemli soru her zaman şudur:

Geçmişe göre ne değişti?

Bazen bu tek soru, onlarca dağınık gözlemden daha değerlidir.

Hangi değişiklikler göz ardı edilmemeli?

Tırnaktaki bazı değişikliklerin, özellikle yeni, kalıcı ya da ilerleyici olduklarında, incelenmesi daha doğrudur:

• Tırnak renginde ani ve belirgin değişiklik
• Tırnakların mavi ya da mor renk alması
• Bir tırnakta yeni ortaya çıkan ve değişen koyu çizgi
• Tırnak şeklinde belirgin değişiklik
• Tırnağın belirgin bir neden olmadan yatağından ayrılması
• Aşırı kalınlaşma
• Tırnak çevresinde iltihap, ağrı ya da irin
• Birden fazla tırnağın aynı anda değişmesi
• Tırnak çevresindeki yaraların geç iyileşmesi, özellikle diyabetli bireylerde

Özellikle bir tırnakta yeni ortaya çıkan ve değişmekte olan kahverengi ya da siyah bant, yalnızca mizaca, darbeye ya da besin eksikliğine bağlanmamalı; bir hekim, tercihen bir dermatoloji (cildiye) uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Tırnağı okumak için beş basit soru

Tırnağınızda bir değişiklik fark ettiğinizde, herhangi bir sonuca varmadan önce şunları sorun:

• Tırnağın rengi geçmişe göre değişti mi?
• Şekli ya da kalınlığı değişti mi?
• Bir tırnak mı etkilendi, yoksa birkaç tırnak mı?
• Değişiklik aniden mi, yoksa yavaş yavaş mı ortaya çıktı?
• Aynı dönemde cilt, saç, enerji, kilo, solunum, sindirim ya da vücudun diğer bölümlerinde de bir değişiklik oldu mu?

Bu beş soru, basit bir gözlemi daha dikkatli bir klinik bakışa dönüştürebilir.

Tırnağı bedenden ayrı okumayın

İşaret bilgisindeki en büyük hatalardan biri, her tırnak değişikliği için belirli bir hastalık belirlemektir.

Örneğin:

“Bu leke falan vitaminin eksikliği demektir.”
“Bu çizgi karaciğer demektir.”
“Bu renk böbrek demektir.”

Beden bu kadar basit çalışmaz.

Bir belirtinin birkaç nedeni olabilir; bir hastalık da birçok farklı belirtiye yol açabilir.

Bu nedenle klinik teşhiste tırnak; cilt, saç, dil, dudaklar, gözler, nabız, uyku, iştah, sindirim, boşaltım, terleme, vücut ısısı ve kişinin genel durumu ile birlikte değerlendirilmelidir.

İşte burada bir işareti görmek ile bir işareti anlamak arasındaki fark ortaya çıkar.

Sonuç: Tırnaklar sessizdir ama mesajsız değildir

Her gün ellerimize bakarız; ancak tırnakların da bedenimizin tarihinin bir kısmını kaydettiğini pek düşünmeyiz.

Tırnağın rengi, şekli, yüzeyi, kalınlığı, sağlamlığı, büyüme hızı, ayı, çizgileri ve değişiklikleri; cilt ve dokuların durumu, beslenme, kan, kan dolaşımı, oksijenlenme, hormonlar ve bazı iç hastalıklar hakkında bize ipuçları verebilir.

Ancak en önemli ilke şudur:

Tek bir belirtiye bakarak bir hastalık teşhis etmeyin.

Tırnak size “Sizde şu hastalık var” demez.

Tırnak şunu söyler:

“Burada bir değişiklik oldu; daha dikkatli bak.”

İşaret bilgisinde bu “daha dikkatli bakmak”, teşhisin başlangıcıdır.

Tırnak; cilt, dil, saç, dudak, göz, nabız, salgılar, sindirim, uyku ve bedenin diğer işaretleriyle birlikte okunduğunda çok daha eksiksiz bir tablo ortaya çıkar.

Pek çok insan her gün bedenine bakar;
ama çok daha azı bedenin işaret dilini bilir.

Bu dili tanımak, tüm ayrıntılarının tek bir makalede anlatılamayacağı kadar geniş bir konudur. Çizgi türleri, renkler, lekeler, şekil değişiklikleri, birkaç işaret arasındaki ilişki ve basit değişiklikleri önemli işaretlerden ayırt etme yöntemi, her biri ayrı bir konudur.

Bu makalenin amacı yalnızca bir pencere açmaktı:

Beden bazen acıyla konuşmadan önce işaretlerle konuşur.

Ve tırnaklar, bu konuşmayı öğrenmeye ve doğru okumaya değer yerlerden biridir.

Daha fazla okuma için

Tırnak, cilt, dil, dudaklar, saç, göz ve bedenin diğer dış işaretlerinin işaret bilgisi ve teşhiste bunların bir arada değerlendirilme yöntemi gibi ayrıntılı konular, Dr Kalan’ın “Elaim & Delail” kitabında ve eğitim setinde daha kapsamlı ve adım adım ele alınmaktadır.

Kaynaklar

• İbn-i Sina. El-Kanun fi’t-Tıb; mizaç, ahlat, delail ve bedenin işaret bilgisi bahisleri.
• Razi, Muhammed bin Zekeriya. El-Havi fi’t-Tıb.
• Cürcani, Seyyid İsmail. Zahire-i Harezmşahi.
• Akili Horasani, Muhammed Hüseyin. Hulasatü’l-Hikme.
• Wollina U, Nenoff P, Haroske G, Haenssle HA. The Diagnosis and Treatment of Nail Disorders. Deutsches Ärzteblatt International. 2016.
• Singal A, Arora R. Nail as a window of systemic diseases. Indian Dermatology Online Journal. 2015.
• Tully AS, Trayes KP, Studdiford JS. Evaluation of Nail Abnormalities. American Family Physician. 2012.
• Lipner SR, Scher RK. Evaluation of nail lines: Color and shape hold clues. Cleveland Clinic Journal of Medicine. 2016.
• İşaret bilgisi, mizaç ve geleneksel tıp alanında Dr Kalan bilimsel ve eğitim kaynakları.

İlgili yazılar

• Tırnaktaki Beyaz Lekeler Kalsiyum Eksikliği mi?
• Kırılgan Tırnaklar: Nedenleri ve Ne Zaman Önemli?
• Tırnak Çizgileri: Bedenin Geçmişini Kaydeden İzler
• Tırnak Ayı (Lunula) Ne Anlatır?
• Tırnakta Koyu Çizgi: Ne Zaman Doktora Gitmeli?