دستمال خیس گلاب روی سر در گرمازدگی
چرا طب سنتی در هوای گرم دستمالِ خیس‌شده با گلاب را روی سر می‌گذارد، چگونه انجامش دهیم و کجا باید احتیاط کرد.
در طب سنتی، گذاشتن پارچه‌ی نخیِ خیس‌شده با گلاب یا آب خنک روی سر (به‌ویژه پیشانی و ملاج) برای پیشگیری و کاهش آثار گرما بر بدن به کار می‌رود. مهم‌ترین فواید این کار از نگاه طب سنتی چنین است.
۱. فرونشاندن حرارت و تعدیل مزاج گرم
گرمازدگی معمولاً در پی افزایش حرارت درونی یا گرمای محیط پیدا می‌شود و مزاج بدن را به سوی «گرم و خشک» می‌برد. سر جایگاه جمع شدن حرارت و بخاراتی است که به مغز می‌رسد. گذاشتن پارچه‌ی خنکِ آغشته به گلاب یا آب روی پیشانی، ملاج، پشت سر یا پس گردن، حرارت آن ناحیه را کم می‌کند و شدت مزاج گرم را تعدیل می‌کند.
۲. خنک کردن مغز و ذهن
در طب سنتی مغز مرکز فرمان بدن است. گرمای زیاد سبب ضعف، سردرد، سرگیجه، خستگی و بی‌قراری می‌شود. آب خنک یا گلاب، وقتی از بیرون روی سر گذاشته شود، با طبیعت اندکی سرد و تر خود مغز را خنک و آرام می‌کند.
۳. اثر آرام‌بخش
گلاب در طب سنتی معتدل یا اندکی سرد و تر دانسته می‌شود و برای اعصاب و حال روحی آرام‌بخش است. بوییدن گلاب یا تماس آن با پوست، به گفته‌ی منابع سنتی، دل و مغز را تقویت می‌کند و اضطراب و بی‌قراریِ ناشی از گرما را کاهش می‌دهد.
۴. پیشگیری از خشکی مغز
منابع سنتی می‌گویند در تابستان و هوای بسیار گرم، حرارت زیاد می‌تواند مغز را خشک کند و به مشکلاتی مانند تشنج و بی‌حسی بینجامد. گذاشتن گلاب یا آب خنک روی سر رطوبتی ملایم می‌رساند و برای پیشگیری از زیان‌های این خشکی به کار می‌رود.
۵. تسکین سردردهای گرمایی
در سردردهای ناشی از گرما (سردرد گرم)، گذاشتن گلاب خنک روی پیشانی برای آرام کردن سریع درد به کار می‌رود. به گفته‌ی منابع سنتی، همراه کردن آن با بوهای خنک‌کننده مانند کافور، گشنیز یا سرکه اثرش را بیشتر می‌کند.
روش کاربرد در طب سنتی
- پارچه‌ی نخی (ترجیحاً سفید و نازک) را در آب خنک، گلاب یا مخلوط این دو فرو ببرید و روی سر، پیشانی یا ملاج بگذارید.
- هر چند دقیقه یک بار پارچه را دوباره خیس و تازه کنید.
- در روزهای گرم، نوشیدن شربت‌های خنک سنتی نیز توصیه می‌شود؛ مانند سکنجبین، آب و لیمو، شربت تخم شربتی، عرق بیدمشک، عرق کاسنی یا عرق شاتره.
هشدارها
- استفاده‌ی ناگهانی از آب بسیار سرد، به‌ویژه در افراد سردمزاج یا هنگام تعریق شدید، می‌تواند سبب گرفتگی عضله یا شوک شود.
- در سردردهای سرد (مثلاً میگرن‌های سرد) آب بسیار سرد توصیه نمی‌شود و باید روش را با مزاج فرد هماهنگ کرد.
- گرمازدگی شدید یک وضعیت اورژانسی است. اگر کسی گیج است، دمای بدنش بسیار بالاست، دیگر عرق نمی‌کند، از هوش می‌رود یا تشنج می‌کند، فوراً با اورژانس تماس بگیرید. دستمال خنک فقط کمک اولیه تا رسیدن کمک است.
منبع: مزاج و فواید گیاهان دارویی، فرض‌الله قلی‌زاده
این مقاله صرفاً جنبه‌ی آگاهی‌بخشی دارد و بر پایه‌ی منابع طب سنتی و دانش عمومی سلامت نوشته شده است. تشخیص، درمان یا نسخه‌ی پزشکی نیست و جای معاینه‌ی پزشک را نمی‌گیرد. اگر مشکلی دارید، به‌طور منظم دارو مصرف می‌کنید، باردار هستید یا برای کودکتان تصمیم می‌گیرید، پیش از هر اقدامی با پزشک خود مشورت کنید. فرآورده‌های گیاهی ممکن است با داروها تداخل داشته باشند.
